Dolu Konu

Jet-lag nedir, nasıl olur?

Bütün hayvanların vücutlarının, uyuma, vücut ısısı, üreme zamanı gibi periyodik fonksiyonlarını kontrol eden biyolojik saatleri vardır. Bu iç saatlerin çoÄŸu, kendi fonksiyonları için kendi zaman dilimlerine göre çalışır, fakat ışık ve sıcaklık gibi dış etkenlerde bu ritimi etkiler. EÄŸer Ä°stanbul’dan Newyork’a uçarsanız, sizin vücut saatiniz hala Ä°stanbul’a göre açlışmaya devam eder. ÖrneÄŸin  Ä°stanbul’dan saat 12:00′de havalanır, 8 saatlik bir uçuÅŸtan sonra Newyork’a varırsanız, vücut saatiniz 20:00′dedir ama Newyork saat 13:00′ü yaÅŸamaktadır. Vücudunuzun saati ortama göre 7 saat ileridedir. Karnınız acıkacak, biraz sonra uykunuz gelecektir ama, akÅŸam olmasına daha 7-8 saat vardır. Ä°ÅŸte bu olayın adı jet-lag’tir. ‘Lag’in  Ä°ngilizce anlamı geri kalma, gecikmedir. Bu durumda uçuÅŸtan sonra insanda yorgunluk duyulmakta, özellikle okuma,araba kullanma ve iÅŸ görüÅŸmeleri gibi konularda motivasyon ve konsantrasyon eksilmaktadir. Dünya dönüÅŸünü 24 saatte tamamladığı için, dünya yüzeyi kuzeyden güneye her biri 1 saatlik 24 zaman bölgesine bölünmüÅŸtür. ÖrneÄŸin  Ä°stanbul ile Newyork arasında 7 zaman bölgesi vardır ve aynı anda Ä°stanbul’da saat 14:00 iken, Newyork’ta sabah 07:00′dir.  N A.S A’ya göre insan vücudunun biyolojik saatinin her bir zaman bölgesine, yani bir saatlik bir zaman deÄŸiÅŸimine alışması bir gün almaktadır. Bu durumda Ä°stanbul’dan Ne w York’a gidince vücut kendine ancak 7 gün sonra gelebilmektedir. Jet-lag olayı uçma mesafesine deÄŸil, kaç zaman bölgesinden geçtiÄŸinize baÄŸlıdır. Aynı uzaklık, aynı zaman bölgesinde kuzey-güney mesafesinde gidilince jet-lag olayı görülmemektedir.  Jet-lag olayının doÄŸuya doÄŸru mu, yoksa batıya doÄŸru mu gidildiÄŸinde daha çok görüldüÄŸü tartışma konusudur. Åžüphesiz bunda insanların çoÄŸunluÄŸunun yapısı ve yaÅŸam düzeyinin de etkisi vardır. Yapılan anketler sonucunda, çoÄŸunluÄŸun doÄŸuya doÄŸru yapılan uçuÅŸlarda daha çok rahatsız olduÄŸu, insanın vücut saatini hızlandırmada, yavaÅŸlatmaya göre daha fazla zorlandığı görülmektedir. Küçük çocukların pek etkilenmediÄŸi jet-lag olayından en çok etkilenenler, günlük yaÅŸantısı düzenli ve rutin iÅŸler yaparak yaÅŸayanlardır. Uçaktaki havanın kuru olması, seyahat süresince hareketin kısıtlı olması, içki içilmesi, yeterli sıvı içecek alınamaması, farklı iklimde farklı yemekler, insanlarda jet-lag’a karşı direnci kırıcı diÄŸer bazı etkenlerdir.

Benzer Yazılar: